نظریه های سازگاری با پیری
ساعت ٧:۳٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/۱۱/٢٤   کلمات کلیدی: روانشناسی پیری

نظریه ی  دل کنـدن

 در اوایل سالهای 1960،کامینگ و هنری ، نظریه دل کندن را ارائه داده اند.طبق این نظریه،پیری عبارتست از عقب نشینی پیشرونده از نظر جسمی،روانی و اجتماعی از نظر جسمی،سالمند فعالیت خود را کند و انرژی خود را پس انداز میکند.از نظر روانی،نسبت به دنیا بی علاقه می شود تا روی جنبه هایی از زندگی که مستقیما به خود او مربوط می شود تمرکز داشته باشد.در همان زمان،دنیای بیرون را رها میکند و به دنیای درون خود،که احساسات و افکار او را تشکیل میدهند،روی می آورد.از نظر اجتماعی،پسروی متقابل دیده می شود که کاهش روابط متقابل سالمند وبقیه اجتماع را به همراه می آورد.به نظر کامینگ و هنری باید از عقب نشینی متقابل صحبت کرد ،زیرا سالمند خود را از دنیایی که از او جدا می شود ،کنار می کشد.این جدائی،برای هر دو طرف،یک فرآیند تدریجی و رضایت بخش فراهم می آورد،فرآیندی که بر اثر آن اجتماع و سالمند برای جدایی نهایی آماده می شوند:بیماری علاج ناپذیر یا مرگ از راه می رسد و بر همه چیز خط بطلان می کشد.به نظر آنها،سالمند آرزو میکند از دنیا دل بکند و این کار را با کاهش تعداد نقشها،از طریق پایان دادن به بسیاری از روابط و کم کردن شدت روابط باقی مانده،انجام میدهد.بنابراین او می تواند با صلح و آرامش در انتظار مرگ باشد.نظریه دل کندن مخالفان زیادی پیدا کرده است. 

 نظریه ی  فعــالیــت

 نوگارتن و همکارانش، در واکنش به نظریه دل کندن،نظریه ی فعالیت را پیشنهاد کرده اند.به استثنای تغییراتی که از نظر جسمی و سلامتی بوجود می آید،سالمندان به میانسالان شباهت دارند و همان نیازهای روانی و اجتماعی را احساس می کنند.بر اساس این دیدگاه،کاهش تعادل اجتماعی در دوره پیری به این علت است که اجتماع از سالمندان،برخلاف میل اکثر آنها دل میکند.طرفداران نظریه ی فعالیت قبول ندارند که دل کندن،چدیده ای خوشایند و دلخواه باشد.طبق نظریه ی فعالیت ،اکثر سالمندانی که سلامت جسمی دارند،سطح فعالیت خود را تا اندازه ای ثابت نگه می دارند.بنظر میرسد که میزان درگیری یا دل کندن سالمند،بیشتر به چهره های زندگی گذشته،موقعیت اجتماعی-اقتصادی و به سلامتی مربوط است تا فرآیند اجتناب ناپذیر پیری.برخی از سالمندان از بودن در اجتماع احساس راحتی میکنند و برخی دیگر به همان اندازه خوشحال می شوند که تنها زندگی کنند.

 فعالیتها و نقشهای اجتماعی نیست که موجب پذیرش پیری به شیوه ی مثبت می شود،بلکه بیشتر،تجربه ی سازگاری درونی و ذهنی سالمند است.اخلاق خوب،احساس سلامتی و رضایت از زندگی موجب می شود که کیفیت و معنای زندگی را مثبت ارزشیابی کنیم.  

نظریه ی  فقـدان نقشـهـا

 خانم اسمیت- بلو،جامعه شناس، نظریه فقدان نقشها را عنوان کرده است.به عقیده ی او،بازنشستگی و بیوگی،به شرکت سالمند در ساختهای نهادی اصلی اجتماع(کار و خانواده)پایان میدهد.بنابراین موقعیتهایی که آنها بتوانند خود را از نظر اجتماعی مفید نشان دهند،بسیار کم است.به نظر خانم اسمیت-بلو،فقدان نقشهای مربوط به کار و خانواده خیلی زیانبار است.زیرا این نقشها بسیار بنیادی تلقی می شود و از نظر هویت بزرگسالی،لنگرگاه به حساب می آید.فقدا نقشها برای سالمند تجربه ای استرس زا است. 

نظریه ی تبــادلات اجتماعــی 

برخی جامعه شناسان،مثل جیمز داوود،نظریه تبادلات اجتماعی را پیشنهاد کرده اند.طبق این نظریه،انسان روابط اجتماعی برقرار میکند،زیرا پاداشهایی بدست می آورد:مواد غذایی،احترام،احساس امنیت،عشق،تایید اجتماعی،قدردانی و غیره.البته بدست آوردن این پاداش نیز گران تمام می شود:فرد با تجربه های منفی و ناخوشایند روبرو می شود،همچنین مجبور می شود تجربه های خوشایندی را کنار بگذارد تا فعالیتهای امتیازدار را دنبال کند. به این ترتیب،انسان به نوعی ماشین حساب کنشهای متقابل خود تبدیل می شودکه در آن هزینه ها،پاداشها و سود و زیانها ثبت می شود.طبق این دیدگاه ،رابطه بین دو نفر پایدار نخواهد بود مگر اینکه هر دو از آن سود ببرند.

 سالمند بیش از پیش آسیب پذیر می شود،زیرا قدرت چانه زدن او،مخصوصا در کشورهای صنعتی،بطور دائم پایین می آید:پیشرفت تکنولوژی مهارتهای او را،که درگذشته آموخته است،بی اعتبار میکند.

 فرضیه های نظریه ی تبادلات اجتماعی زیربنای نظریه نوسازی است،نظریه ای که بر اسا آن،سالمند،در جوامع سنتی بهترازجوامع شهری و صنعتی موقعیت دارد.طبق این نظریه اگر سالمند در جوامع پیش صنعتی و سنتی وضعیت بهتری دارد،به این علت است که او در طول سالها ،شناخت و مقداری قدرت کسب کرده است.با این همه طبق نظریه نوسازی،صنعتی شدن،اهمیت این شناخت و قدرت را کاهش میدهد.برخی شاخصها ،فرضیه های نظریه نوسازی را تایید میکند.اما همه جوامع مدرن به سالمندان پایگاه کمتری نمی دهند.به عنوان مثال،کشور ژاپن استثنا است.در این کشور،ارزشهای خانوادگی و احترام به اجداد،در تعیین شیوه ی رفتار با بزرگسالان،بیشتر از عوامل اقتصادی اهمیت دارد.

 منبع:وندرزندن،جیمز دبلیو.روانشناسی رشد.